ORALIDAD

      La oralidad es una forma comunicativa que va desde el grito de un recién nacido hasta el diálogo generado entre amigos. Existen dos clases de oralidad:

1. ORALIDAD PRIMARIA: se refiere a las culturas que solo la poseen a ella para comunicarse y que permite una activación de la memoria. Las culturas orales tienen un conjunto de conocimientos, hábitos, tradiciones, representaciones, sinbolismos y significaciones que permiten descubrirlas.
2. ORALIDAD SECUNDARIA: son las que manejan culturas avanzadas que tienen escritura. Se ha convertido en el soporte de la memoria.

       Siempre ha sido tema de estudio la relación entre la escritura y la oralidad. Por lo tanto para la siguiente explicación seguimos los estudios de Olson y de Ong.

       Siempre se ha creido que la escritura es uan muestra más de la evolución del hombre camino al conocimiento. Pero si consideramos la escritura como un paso de esa evolución  y celebrarla es a la vez considerar la “oralidad” como inferior, como algo que hay que superar y de ser necesario erradicar.

          Ong dice que “es tiempo de retirar la hipótesis de la cultura escrita” y por eso se ocupa de reformularla . Esta hipótesis de la cultura escrita no es solo la capacidad de leer y escribir de un individuo sino que es más general y se refiere  a la competencia general requerida para tomar parte en una tradición de escritura.

 FACTORES DE LA ORALIDAD

• Lingüístico: Articulación clara de uso preciso de palabras y construcción correcta de oraciones.

• Extralingüístico: Entonación, cdencia, rapidez, ritmo, pausas y volumen de la voz, acompañados de la expresión visual, facial y corporal.

• Discursivo: Construcción de discursos de acuerdo con uan intención , siguiendo estructuras expositivas, argumentativas, descriptivas, narrativas, conversionales y retóricas.

• Socio-lingüístico: Conocimiento del contexto cultural en el cual se produce el hecho verbal.

• Cultural: Comprensión general y particular que se tiene sobre el tema tratado.

FUENTES

• www.monografias.com/trabajos6/ores/ores.shtml , fecha de la consulta el 6 de febrero del 2008, hora de la consulta las 14:oo.

• http://es.wikipedia.org/wiki/Oralidad , fecha de la consulta el 6 de febrero del 2008, hora de la consulta las 14:15.

GIZAKIAREN ERAGINA LURRARENGAN

     Nik uste dut, planeta hau jasaten ari den aldaketak gizakiak eragindakoak direla.

      Gure lehengo arbasoak planeta kutsatu barik, eta zikinkeria eragin barik bizi ziren, hau da, animaliak bizi diren antzera. Baina urteak joan ahala, gizakiok gero eta patxadazaleago bilakatu gara. Kristo aurreko urte haietan, telebista eta honen moduko teknologiak ez ziren beharrezkoak; urte horietako pertsonek nahi zuten guztia bere kabuz bilatzen eta lortzen zuten; adibidez, janaria nahi bazuten ehizatzera joaten ziren, etxebizitza bat behar bazuten eraiki egiten zuten. Baina gaur egun, ia nahi dugun guztia lor dezakegu ia sofatik mugitu gabe. Hau guztiaondo irudituko litzaidake, lurraren suntsipenaren arrazoia izango ez balitz.

       Gizakiak erosoago sentitu daitezen, zenbait pertsonak lurraren bizi iraupenerako kaltegarriak diren hainbat gauza asmatu ditu, gaur egun pertsona askorentzat edo gehienentzat ezinbestekoak diren lehengaiak agortzen hasi dira. Hona hemen adibide batzuk:

• Guk, leku batetik bestera desplazatzeko erabiltzen ditugun auto, abioi, autobus eta bestelakoek sortzen dituzten keak ozono geruza apurtu egiten dute,eta geruza hori, guztiok dakigunez, bizitzeko ezinbestekoa da, eguzkiak eragiten dituen izpi kaltegarriak gelditzen baititu. Berdin gertatzenda guk erabiltzen kotxe, abioi  eta abarrekoak egiteko erabiltzen diren burdin eta altzairuekin, hauek egiteko sortu diren fabriken keak ere oso kaltegarriak dira.

•  Bizitzeko ezinbestekoa den elementua, alegia, ura, agortzeko arriskuan dago, urte batzuk eta gero. Elementu hau gero eta eskasagoa bilakatzen hasi da. Gero eta ur gutxiago egotea, gizakiak egin duen gastu gehiegizkoa da, (beste faktore batzuk alde batera utzita); adibidez, dutxatzen garenean edota eskuak garbitzerakoan. Horrek ondorio izugarriak ekar ditzake. Hori ekiditzeko, zientifikoek aholku batzuk eman dituzte, jende gutxik jarraitzen dituenak; adibidez, bainatu ordez dutxa bat hartu, hortzak garbitzen ari garen bitartean grifoa itxi edota edan ez dugun ura sukaltarritik bota ordez, landareak ureztatzea gomendatzen dute. Hala eta guztiz ere, horrela jarraitzekotan, jende batzuk egindako esfortzuak ezinbestekoak izango dira.

• Beste arazo mota bat zikinkeria da. Gaur egun, jende askok, batez ere gazteek , zikinkeria lurrera botatzen dute eta horrek lurrazala kutsatu egiten du. Baina ez bakarrik lurrazala, itsasoa ere, eta honekin batera bertan bizi diren diren arrainn, krustazeo eta izaki bizidun guztiak. Honen ondorioz, bertan dagoen habitata apurtu egiten da eta hori berrezkuratzeno urte asko pasatu behar dira.

• Honekin lotuta dagoen beste gai bat erreziklajea da. Gai hau nahiko berria da, orain dela urte gutxi hasi baita proiektu hau martxan jartzen. Lehenengo momentuan, jende gutxik erreziklatzen zuten, jende askok pentsatzen baitzuten plastikoak, paperetatik eta janari organikotik banantzea denboragaltze utsa zela. Orain, berriz, gero eta jende gehiago konturatu da erreziklatzea oso garrantzitsua dela. Dena den, oraindik erreziklatzea tontakeria dela pentsatzen dute pertsona asko daude. Pertsona hauei esan beharko litzieke, erreziklatzea, kutsadura sahisteko bide ona dela, eta gainera, modurik errazena eta erosoena lurrari laguntzeko.

      Aurreko paragrafoetan aipatutako erreziklaia eta betetzeak eta energia berriztagarriak erabiltzeak alde onak eta alde txarrak izan ditzake:

      Alde batetik, jendearen heriotz-tasa beherantza joango litzateke, kutsadurak sortzen dituen keak gizakientzako ere txarrak baitira. Horrekin batera, osasuntsuago biziko ginateke, eta gaixotasun gutxiago izango genituzke. Gainera, lurrazala, itsasoak eta lurra orokorrean garbiago egongo lirateke eta itsasoaren-maila beherantz joango litzateke.

      Beste alde batetik, desabantailak gutxiago dira. Horietako bat diru mordoa erabili behar izana; batez ere, energia berriztagarriak martxan jartzeko eta jndeak hauek erabiltzeko. Energia berriztagarriak agortzen ez diren energia motak dira, hau da, eguzkien izpiak, uraren eta haizearen indarra eta abar aprobetxatzea, guretzat erabilgarria izango den energia bihurtuz. Baina, arazoa da eguzki izpien bidez darabilen kotxeak diru asko balio duela,  eta ondorioz, jendeak ez dituela kotxe horiek erosiko. Orduan, nik uste dut gobernuak kotxe eta etxebizitza hauen prezioak jaitsi beharko lituzketela.

       Azkenik, esan beharrekoa da, kutsadurak honela jarraitzen badu , planeta honen iragana oso ilun ikusten dudala. Jendea ez da konturatzen honla jarraitzekotan itsasoaren uraren-maila handituko dela eta Iberiar Penintsulan eta beste hainbat lekutan desertifikazioa gertatuko dela. Honekin batera janaria gero eta eskasagoa izango da, ura agortzn den heinean. Hori guztia gertatzeko urte asko pasatu behar dira, baina hori sahiestea posiblea dela jakinda, esfortu bat egitea beharrezkoa da.  

ANIMALIENGANAKO TRATU TXARRAK.

         Nik gaurko gizarteari asko importa ez zaion gai bati buruz idatziko dut, alegia, animalienganako tratuari buruz.

        Gaur egungo sozietate aurreratu honetan jendeak animalien gainetik dagoela pentsatzeak pena handia ematen dit. Esaldi honekin animalia batzuek jasotzen duten tratu txarraz ari naiz, inolako justifikaziorik ez duena. Maltrato hauek gure kaleetan edota auzoetan gertatzen dira eta gure eguneroko bizitzan ikusten ditugu, baita telebistan ere.

         Alde batetik, etxeko animaliei buruz idatziko dut; zehazki, txakurrek eta katuek jasotzen duten maltratoari buruz. Familia batek etxeko animalia bat, txakur bat adibidez, erosten edo hartzen duenean betiko dela pentsatzea normala izaten da, hau hartzerakoan automatikoki familiakoa bihurtzen baita. Baina,  txakur honek urteak pasa ahala gero eta arreta handiagoa behar du, kalera ateratzeko edo albaitariarengana eramateko, esaterako. Horrek diru mordoa gastatzea suposatzen du. Hori dela eta, “familia” batzuek bide errazena hartzen dute eta txakurra kanporatu egiten dute. Batzuetan txakur horiek kaleratuak izan baino lehen izugarrizko maltratu fisikoak jasotzen dituzte,erdi hilik eta beldur handiarekin uzten dituzte. Zorte handia dutenak txakurretxe batera eramanak izaten dira, besteak kalean hil egiten dira, goseak edota hotzak jota.

        Beste aldetik, leku batzuetan tradizio eta “arte” bezala hartzen duten hilketari buruz idatziko dut. Hau da, zezen hilketaz. Animalia hauek jasaten duten umiliazio eta sufrimendua izugarrizkoa da, baita haien heriotza ere. Zezenen hilketaren kontrako gero eta jarraitzaile gehiago daude.

        Tratu txar hauek mundu osoan gauzatzen dira beste hainbat animaliekin, hala nola, fokekin. Modu basatiz hiltzen dituzte larrua komertzializatzeko. Berdin elefanteen adarrak.

        Laburbilduz, animalien kontrako maltratua ez da amaituko izaki bizidun guztien gainetik gaudela pentsatzen jarraituz gero.